Suriye’nin kuzeyinde – özellikle Fırat’ın doğusunda – yaşanan son gelişmeler, hem Kürtlerin durumu hem de Suriye’nin genel gidişatı açısından son derece ağır sonuçlar barındırıyor. Bu sonuçları, Kürt meselesiyle başlayarak ele alalım.
Suriye’nin kuzeydoğusundaki Özerk Yönetim, bugüne kadar kontrol ettiği toprakların önemli bir bölümünü kaybetmiş olarak artık kritik bir açmazın içinde bulunuyor. Bu kayıplar, Halep gibi büyük ölçüde Arap bölgeler içinde yer alan ağırlıklı olarak Kürt yerleşimlerini kapsadığı gibi, Fırat’ın doğusundaki ağırlıklı olarak Arap bölgeleri, özellikle Rakka ve Deyr ez-Zor’u da içermektedir. Bu gerilemenin başlıca nedeni, Trump yönetiminin, Washington’un on yılı aşkın bir süredir IŞİD’e karşı mücadelede Suriye’nin Kürt güçleriyle kurmuş olduğu ittifakı terk etmesidir. Trump yönetiminin bölgedeki temsilcisi Tom Barrack, bu Kürt güçlerinin Washington açısından taşıdığı faydanın “büyük ölçüde sona erdiğini” alaycı bir dille ilan etmiştir.
Kürt ulusal hareketi, bir kez daha, tarihsel olarak güvenilmezliği defalarca kanıtlanmış bir müttefike bağımlılığın bedelini ödemektedir. 1970’lerin başında, Irak’ın kuzeyindeki Kürt hareketi, Barzani ailesinin önderliğinde, Baas rejimine karşı İran Şahı’nın desteğine bel bağlamıştı. Bu kumar, Şah’ın Bağdat’la yaptığı bir anlaşma yoluyla kendi hedeflerine ulaştıktan sonra hareketi sırtından bıçaklamasıyla felaketle sonuçlandı. Kürt hareketini Irak’la olan hesaplaşmasında bir koz olarak kullandıktan sonra, amaçlarına ulaştığında ondan kurtuldu. 1990’lardan bu yana ise Barzani ailesi, Kürt halkının bir başka amansız düşmanı olan Türk devletiyle ittifak kurmuş durumdadır. Türkiye ve müttefiklerine karşı Suriye’nin kuzeydoğusunda Demokratik Birlik Partisi (PYD) öncülüğündeki güçleri desteklemedikleri gibi, Irak’ın kuzeyinde tekrarlanan Türk askeri müdahaleleri karşısında Kürdistan İşçi Partisi (PKK) güçlerini de desteklememektedirler. Aksine, Ankara’nın onayıyla Suriye’nin kuzeyine kendi nüfuzlarını yaymaya çalışmaktadırlar.
PYD ise, ilan ettiği ilkelerle fiili uygulamaları arasındaki çelişkinin sonuçlarını bizzat yaşamakta. Parti, Türkiye’de tutuklu bulunan liderinin savunduğu ve daha sonra örgütü PKK tarafından da benimsenen anarşist fikirlere bağlılığını iddia etmesine rağmen, Fırat’ın doğusunda ABD desteğiyle ele geçirdiği Arap çoğunluklu bölgelerde gerçek anlamda demokratik bir özyönetim kuramadı. Yerel toplulukları güçlendirmek yerine, otoritesini Arap nüfus tarafından yaygın biçimde Kürt milliyetçi bir tahakküm olarak algılanan bir biçimde dayatmıştır. PYD’ye bağlı güçlerin bu bölgelerde hızla çökmesinin nedeni de budur: yerel Arap aşiretleri, Washington’un desteğini Kürt hareketinden çekip Suriye hükümetine yöneltmesiyle birlikte, yeni Şam rejimi altında Suriye devletine yeniden entegre olmayı tercih etti. Eğer bu bölgelerdeki Arap çoğunluk gerçek bir demokratik özyönetim deneyimi yaşamış olsaydı, merkezi otoriteyi yeniden dayatmak amacıyla Şam merkezli bir rejimin bunu ortadan kaldırma girişimine karşı onu savunmaya kuşkusuz hazır olurlardı.
Suriye’deki genel duruma bakıldığında, son gelişmeleri izleyen hiçbir gözlemcinin, yeni Suriye rejiminin kuzeyde Kürtlerin kontrolündeki bölgelere yönelik tutumu ile güneyde İsrail işgali ve işgal altındaki Golan Tepeleri’ne komşu Dürzi çoğunluklu bölgeye karşı sergilediği tavır arasındaki çarpıcı karşıtlığı fark etmemesi mümkün değil. Bu karşıtlık, Filistin direnişi ile Lübnan Ulusal Hareketi’nin 1976’da, Hafız Esad rejiminin Washington’un onayıyla onları ezmek ve Lübnan üzerindeki Şam kontrolünü genişletmek amacıyla gerçekleştirdiği acımasız müdahalenin ardından yükselttikleri sloganı hatırlatmaktadır: “Lübnan’da bir aslan [Arapça ‘asad’], Golan’da bir tavşan.” Benzer bir tanımlama, Ahmed Şaraa rejiminin davranışlarını da isabetle ifade eder: kuzeyde Kürtlere karşı bir aslan gibi davranırken, yarım yüzyıla yakın bir süredir Suriye topraklarının stratejik bir bölümünü işgal altında tutmasına rağmen Siyonist devletle uzlaşmacı bir tutum sergilemekte, hatta onunla güvenlik düzenlemeleri dahi yapmakta.
Hayat Tahrir el-Şam’ın (HTŞ), Suriye devlet toprakları üzerindeki kontrolünü pekiştirme sürecinde izlediği gayri demokratik politikalara dair ne söylenirse söylensin – ki bunlar daha önce ele alınmıştı (bkz. “Suriye: Bulanık Sularda Balık Avlamak”, 6 Mayıs 2025) – yeni rejimin çıkarları açısından temel bir ayrım yine de mevcuttur. Bir yanda, Suriye devleti için hayati bir gelir kaynağı olan petrol sahalarıyla birlikte Fırat’ın doğusundaki Arap çoğunluklu bölgeler üzerinde otoritesini genişletmek; diğer yanda ise, insan hayatı ve kaynaklar açısından son derece yüksek bir bedel gerektiren ve Şam’daki yeni rejime hiçbir gerçek fayda sağlamayan, kuzeydeki Kürt çoğunluklu bölgelere karşı kampanyasını sürdürmek.
Bu durum açık bir soruyu gündeme getirmektedir: HTŞ, kendisinin – ülkenin çıkarlarını bir kenara bırakalım – çok daha acil siyasi ve ekonomik önceliklerle karşı karşıya olduğu bir dönemde, neden ihtiyaç duymadığı bir savaşı sürdürmektedir? Yanıt son derece açıktır: Türk devletinin çıkarları. Suriye’nin kuzeydoğusundaki Kürt özerkliği, Türkiye açısından, bizzat Türkiye devletiyle içeriden mücadele eden Kürt ulusal kurtuluş hareketiyle bağlantısı nedeniyle bir sorundur. Bu, bir Suriye meselesi değildir ve olmamalıdır. Yeni Şam rejiminin bu çatışmaya dâhil olması, Esad rejiminin İran–Rusya eksenine bağımlı olması gibi, Türkiye–ABD ittifakına tâbi olmasının bir başka tezahüründen ibaret. Tüm bu dinamiğin asıl kazananı ise, bölgesel gücü benzeri görülmemiş ölçüde artmış olan Siyonist hükümettir.
27 Ocak 2026’da Al-Quds al-Arabi’de yayımlanan Arapça özgün metinden İngilizceye çevrilmiştir. Kaynak belirtilmek kaydıyla yeniden yayımlanabilir veya başka dillere çevrilebilir.
Türkçesi: İmdat Freni Çeviri Kolektifi